Quên nhanh là chuyện bình thường
Hơn một thế kỷ trước, Hermann Ebbinghaus tự học những chuỗi âm vô nghĩa rồi đo xem mình còn nhớ bao nhiêu sau từng khoảng thời gian. Kết quả là đường cong quên lãng: phần lớn thông tin rơi rụng trong vài ngày đầu, sau đó quên chậm dần. Thí nghiệm gốc chỉ có một người là chính ông, nhưng các nghiên cứu làm lại sau này cho ra hình dạng tương tự.
Với từ vựng, điều đó có nghĩa là học một lần rồi để đó thì gần như chắc chắn sẽ quên. Câu hỏi đáng đặt ra không phải "làm sao để không quên" mà là "nên ôn lại vào lúc nào".
Đọc lại không đủ, phải tự nhớ lại
Cách ôn quen thuộc nhất là mở sổ đọc lại danh sách từ. Đọc lại làm ta quen mặt chữ, nên dễ tưởng mình đã thuộc. Nhưng khi nói hay viết, bạn phải tự gọi từ đó ra từ trí nhớ, và việc này thì đọc lại không luyện được.
Cách tốt hơn là tự kiểm tra: che nghĩa, nhìn từ và cố nhớ nghĩa (hoặc ngược lại), rồi mới lật ra xem đúng hay sai. Flashcard hoạt động đúng theo cách này, và người ta gọi nó là nhớ lại chủ động (active recall).
Lịch ôn mẫu: 1-3-7-21 ngày
Ý tưởng của lặp lại ngắt quãng là ôn lại ngay trước lúc sắp quên, rồi giãn khoảng cách ra sau mỗi lần nhớ được. Một lịch mẫu dễ nhớ:
- Ngày 0: học từ mới và tự kiểm tra ngay một lượt.
- Sau 1 ngày: ôn lần 1.
- Sau 3 ngày: ôn lần 2.
- Sau 7 ngày: ôn lần 3.
- Sau 21 ngày: ôn lần 4. Từ nào vẫn nhớ chắc thì có thể để lâu hơn nữa.
Từ nào quên thì cho quay lại sớm
Các con số 1-3-7-21 chỉ là ví dụ cho dễ bắt đầu, không phải chuẩn khoa học. Điều quan trọng là khoảng cách tăng dần, và từ nào bạn trả lời sai thì cho nó quay lại lịch ngắn, ôn lại sau 1 ngày, thay vì giữ nguyên lịch cũ.
Mỗi ngày bạn sẽ ôn một ít từ cũ và học thêm vài từ mới. Hãy bắt đầu với số từ mới vừa sức, ví dụ 10 từ mỗi ngày, rồi tăng dần nếu thấy ổn. Học dồn quá nhiều một lúc thì vài hôm sau số từ đến hạn ôn sẽ chất đống.
Làm bằng tay: thẻ giấy hoặc bảng tính
Bạn không cần app để bắt đầu. Với thẻ giấy, hãy chia vài hộp theo khoảng cách ôn: hộp "ôn ngày mai", hộp "ôn sau 3 ngày", và cứ thế. Nhớ đúng thì chuyển thẻ sang hộp sau, quên thì đưa về hộp đầu. Đây chính là ý tưởng của hệ thống Leitner.
Với bảng tính, mỗi từ một dòng, thêm cột "ngày ôn tới" rồi lọc theo ngày hôm nay. Cách này miễn phí và linh hoạt. Phần khó thường không nằm ở việc học mà ở việc tự sửa ngày sau mỗi lần ôn: bỏ vài hôm là lịch rối.
Khi nào nên để app xếp lịch
Khi số từ lên tới vài trăm, tự tính ngày ôn cho từng từ sẽ tốn thời gian. App flashcard làm đúng phần này: bạn chỉ cần trả lời và tự chấm mức nhớ, app tính ngày ôn tiếp theo cho từng thẻ.
Fibonacci Review là app flashcard trên Android mình làm cho việc này. Lật thẻ xong, bạn chấm Lại, Khó, Tốt hoặc Dễ, và app dùng thuật toán SM-2 để xếp lần ôn tới; thẻ hay quên sẽ quay lại sớm hơn. Mỗi ngày app cho biết cần ôn thẻ nào, có lời nhắc và widget "Cần ôn hôm nay" ngoài màn hình chính. Bạn cũng có thể dán cả danh sách từ theo dạng "mặt trước ; mặt sau" thay vì gõ từng thẻ.
Giới hạn cần biết: app chỉ có trên Android. Bản miễn phí cho tối đa 3 bộ thẻ, mỗi bộ 30 thẻ, và có thể hiển thị quảng cáo. Premium bỏ giới hạn bộ thẻ và số thẻ, và không có quảng cáo ở những chỗ áp dụng Premium.
Muốn thử để app tự xếp lịch ôn thay vì tự ghi ngày, bạn có thể tải Fibonacci Review bản miễn phí trên Google Play và làm bộ 30 từ đầu tiên. Nếu thấy thẻ giấy hay bảng tính hợp với mình hơn thì cứ giữ lịch 1-3-7-21 ở trên; quan trọng nhất vẫn là ôn đều.